Uitleg NKR cijfers

Via de openbare datatool NKR cijfers kunt u de incidentie, prevalentie, overleving en sterfte van elke kankersoort uitdraaien. U krijgt dan een tabel met cijfers en daaronder een grafiek te zien. Deze applicatie is ook bekend onder de naam Cijfers over kanker. Lees hieronder nadere uitleg en definities. 

Bron

De incidentie, prevalentie en overleving komen uit de Nederlandse Kankerregistratie beheerd door IKNL. Wilt u refereren naar onze cijfers? Gebruik dan volgende referentie:
Nederlandse Kankerregistratie (NKR), IKNL. Verkregen via iknl.nl/nkr-cijfers, op [datum].

De sterftecijfers komen uit de doodsoorzakenstatistiek van het Centraal Bureau voor Statistiek (CBS). Deze is gebaseerd op de oorzaak van overlijden die door de arts is aangegeven. 

Incidentie

De incidentie in NKR cijfers toont het aantal nieuwe diagnoses per jaar zoals beschikbaar in de Nederlandse Kankerregistratie eind januari 2022. Cijfers van de laatste 2 jaren betreffen voorlopige gegevens. Daarom staat er een * bij de incidentiejaren 2020 en 2021.

De incidentie van het totaal van alle kankersoorten betreft het totaal van alle invasieve kanker, uitgezonderd basaalcelcarcinoom van de huid (een veel voorkomende vorm van huidkanker die vrijwel nooit levensbedreigend is). Bij het totaal van alle kankersoorten en bij het totaal van huidkanker is basaalcelcarcinoom niet meegeteld vanwege vergelijkbaarheid met eerdere jaren. Informatie over het aantal diagnoses basaalcelcarcinoom is wel beschikbaar in de NKR, zie rapport huidkanker in Nederland

De cijfers van thymuskanker geven een onverwacht beeld. Doordat de signalering van deze kankersoort een aantal jaren niet goed is verlopen, is er een dip in incidentie te zien in de jaren 2012-2014.

Eerste invasieve maligniteit

Bij de incidentiecijfers is per patiënt per type kanker alleen de eerste invasieve maligniteit meegeteld. Bij totaal kanker wordt alleen invasieve kanker meegeteld. Dit is conform internationale afspraken om cijfers tussen landen te kunnen vergelijken. Cijfers van alle tumoren per patiënt zijn zo nodig op te vragen via een gegevensaanvraag.

Niet-invasieve tumoren

Niet-invasieve tumoren worden niet getoond behalve bij de borstkanker en kanker van de urinewegen: 

  • Bij borstkanker wordt Ductaal Carcinoma In Situ (DCIS), een niet-invasieve vorm van borstkanker, getoond en ook meegeteld bij van het totaal van borstkanker. Terwijl de invasieve borstkanker is ontdubbeld (alleen de eerste diagnose per patiënt telt mee), is dit bij DCIS niet gebeurd. Alle diagnoses DCIS tellen dus mee, ook als dit er meerdere per persoon zijn. 
  • Bij het totaal van kanker van de urinewegen wordt blaaskanker (Ta/Tis) en niet-invasieve nierbekken- en urineleiderkanker wel meegeteld. Bij het totaal van blaaskanker wordt Ta/Tis-T4 geteld. Terwijl de invasieve blaaskanker is ontdubbeld (alleen de eerste diagnose per patiënt telt mee), is dit bij niet-invasieve tumoren van de urinewegen niet gebeurd. Alle diagnoses Ta/Tis en niet-invasieve tumoren van de urinewegen tellen dus mee, ook als dit er meerdere per persoon zijn. 

Voor de beschikbaarheid van gegevens over andere niet-invasieve tumoren kunt u informeren bij gegevensaanvraag@iknl.nl 

Eenheid

Als 'eenheid' kunt u bij incidentie kiezen tussen aantal, CR, ESR en WSR.

  • Aantal: hoeveel nieuwe diagnoses van een bepaald type kanker gesteld zijn. 
  • CR (Crude Rate/ ruwe incidentie): het aantal nieuwe diagnoses per 100.000 personen per jaar in de Nederlandse bevolking. De CR geeft een eerste indruk over het voorkomen van kanker. Met de CR kun je de incidentie vergelijken over de tijd of tussen regio’s in Nederland. Zo kunnen we zien of kanker echt vaker/minder voorkomt of dat een stijging/daling van de ruwe incidentie (deels) veroorzaakt wordt door bevolkingsgroei/krimp. 
  • ESR (European Standardized Rate): het aantal nieuwe gevallen per 100.000 personen per jaar gecorrigeerd voor leeftijdsopbouw in de Europese bevolking. Omdat het ruwe incidentiecijfer (CR) doorgaans hoger uitvalt als in een bepaalde regio relatief veel ouderen wonen, is het gebruikelijk om het incidentiecijfer te standaardiseren voor de leeftijdsopbouw in de bevolking. Meestal wordt voor de standaardisatie de Europese bevolkingsopbouw gebruikt (ESP, 1976), wat resulteert in deze European Standardized Rate (ESR).
  • WSR (World Standardized Rate): is een minder vaak gebruikte maat in Europa. De reden hiervoor is dat de leeftijdsopbouw van de wereldbevolking ook in grote mate bepaald wordt door Azië en Afrika, waar de leeftijdsopbouw anders is dan n Europa. 

Update

Op 3 februari 2023 zal de incidentieprognose van 2022 op NKR cijfers worden geplaatst. 
De ESR per 15-jaars leeftijdscategorie is op dit moment niet beschikbaar in NKR cijfers, omdat hierin in 2021 helaas een fout zat. Hiervoor kunt u contact opnemen met gegevensaanvraag@iknl.nl.

Prevalentie

Onder prevalentie op NKR cijfers toont standaard de 5-jaarsprevalentie: het aantal mensen die nog in leven zijn bij wie in de vijf jaar voorafgaand een vorm van kanker is vastgesteld. Door op prevalentie in het menu te klikken, kunt u kiezen voor de 10-jaarsprevalentie of de 20-jaarsprevalentie. Dan toont het aantal mensen dat nog in leven is respectievelijk 10 of 20 jaar na de diagnose. Dit is dus een diverse groep die personen omvat die genezen zijn van hun ziekte en ook personen bij wie net de diagnose kanker is gesteld. Bij prevalentie wordt 5, 10 of 20 jaar teruggekeken vanaf 1 januari van het geselecteerde jaar. Bij de meest recente prevalentie, voor het jaar 2021, wordt er dus vanaf 1 januari 2021 teruggekeken naar hoeveel mensen er op dat moment in leven waren die de afgelopen 5, 10 of 20 jaar een diagnose kanker hebben gekregen. 

Het totaal voor alle kankersoorten betreft alle invasieve kanker uitgezonderd basaalcelcarcinoom van de huid. Bij de prevalentie van kanker van de urinewegen wordt blaaskanker (Ta/Tis) en niet-invasieve nierbekken- en urineleiderkanker niet meegeteld.

Prevalentie kan worden getoond per geslacht en per leeftijdscategorie. Dit is de leeftijdscategorie op basis van de leeftijd van de patiënt op 1 januari van het geselecteerde jaar (het jaar vanaf welke 5, 10 of 20 jaar terug wordt gekeken). 

Update

De prevalentie die op dit moment getoond wordt in NKR cijfers betreft de gegevens zoals beschikbaar in de NKR eind januari 2022. Deze cijfers zijn op 3 februari 2022 geüpdatet. De volgende update zal zijn op 3 februari 2023. 

Overleving

Overleving op NKR cijfers betreft het percentage patiënten dat na een bepaald aantal jaren na diagnose nog in leven is. Het betreft de relatieve overleving, de kans op overleving in een hypothetische wereld waarin geen andere doodsoorzaken bestaan. Deze correctie geeft een overlevingspercentage welke een benadering is voor de zogeheten kankerspecifieke overleving. 

In de overlevingscijfers zijn alle invasieve kankers meegenomen behalve basaalcelcarcinoom van de huid, de gegevens van kinderen jonger dan 18 jaar en gegevens van personen waarbij pas na overlijden bij obductie een tumor is ontdekt. Bij de overleving van kanker van de urinewegen wordt blaaskanker (Ta/Tis) en niet-invasieve nierbekken- en urineleiderkanker niet meegeteld.

Voor patiënten jonger dan 18 jaar is de overleving in het algemeen beter. Voor vragen over incidentie, prevalentie en overleving bij kinderen met kanker kunt u contact opnemen via gegevensaanvraag@iknl.nl.

  • De 5-jaars relatieve overleving beschrijft het percentage patiënten met een ziekte dat in leven is, vijf jaar nadat de ziekte is gediagnosticeerd, gedeeld door het verwachte percentage mensen dat in leven is op basis van levensverwachting in de algemene bevolking met dezelfde leeftijd en geslacht. Kijk voor het percentage van de 5-jaarsoverleving bij jaar vijf in de tabel of op de x-as van de grafiek. 
  • De 10-jaars relatieve overleving beschrijft het percentage patiënten met een ziekte dat in leven is, tien jaar nadat de ziekte is gediagnosticeerd, gedeeld door het verwachte percentage mensen dat in leven is op basis van levensverwachting in de algemene bevolking met dezelfde leeftijd en geslacht. Kijk voor het percentage van de 10-jaarsoverleving bij jaar tien in de tabel of op de x-as van de grafiek.

De overleving is weer te geven per geslacht, per leeftijdsgroep bij diagnose en per periode van diagnose voor de meest recente tien jaren, dat is op dit moment 2011-2020. Daarnaast is de overleving te bekijken per stadium bij diagnose (TNM-classificatie), hierbij worden de periodes van de verschillende TNM-edities aangehouden. De TNM-classificatie is namelijk regelmatig bijgewerkt. De periodes die te bekijken zijn: 

De data vanaf 1989 zijn landelijk dekkend, dat was de start van de Nederlandse Kankerregistratie. Overlevingscijfers van 1961 t/m 1988 zijn niet landelijk dekkend. De data van de jaren ‘60 en ‘70 hebben betrekking op een toenemend aantal ziekenhuizen in de regio Eindhoven. De data van de jaren ‘80 hebben betrekking op ziekenhuizen in het noordwesten en zuidoosten van Nederland. 

Kleine groepen

In verband met de betrouwbaarheid van de uitkomsten hebben we geen overleving berekend voor groepen van minder dan 50 patiënten. 

Bij de berekening van de overleving per stadium is geen leeftijdstandaardisatie toegepast.

Update

De overleving is bijgewerkt met de vitale status gegevens uit de Basisregistratie Personen (BRP, voorheen genoemd gemeentelijke basisadministratie) tot en met 31 december 2021. Deze laatste versie van de gegevens over overleving zijn op 22 augustus 2022 op NKR cijfers geplaatst. De volgende update wordt zomer 2023 verwacht. 

Sterfte

De sterftecijfers op NKR cijfers betreffen het aantal patiënten dat in een bepaalde periode (meestal 1 jaar) overlijdt aan kanker. Deze sterftecijfers komen uit de doodsoorzakenstatistiek van het Centraal bureau voor Statistiek (CBS). Deze is gebaseerd op de oorzaak van overlijden die door de arts is aangegeven. De indeling van kankersoorten gebruikt door het CBS voor deze doodsoorzaakstatistiek is volgens ICD10.

Eenheid

Als 'eenheid' kunt u kiezen tussen aantal, CR, ESR en WSR.

  • Aantal: hoeveel mensen zijn overleden aan kanker.
  • CR (Crude Rate): het aantal sterfgevallen per 100.000 personen per jaar: het (ruwe) sterftecijfer. De CR wordt gebruikt om de sterfte te kunnen volgen in de loop van de tijd of tussen regio's te vergelijken. 
  • ESR (European Standardized Rate): het aantal sterfgevallen per 100.000 personen per jaar gecorrigeerd voor de leeftijdsopbouw van de Europese bevolking. Omdat de CR doorgaans hoger zal uitvallen indien in een bepaalde regio relatief veel ouderen wonen, is het gebruikelijk om het sterftecijfer te standaardiseren voor de leeftijdsopbouw. Meestal wordt hiervoor de Europese bevolking gebruikt, wat resulteert in de European Standardized Rate (ESR).
  • WSR (World Standardized Rate): een minder vaak gebruikte maat in Europa. De reden hiervoor is dat de leeftijdsopbouw van de wereldbevolking ook in grote mate bepaald wordt door Azië en Afrika, waar de leeftijdsopbouw in grote mate verschilt van Europa. 

Update

De sterftecijfers 2021 zullen op 3 februari 2023 in NKR cijfers verschijnen. Deze doodsoorzakenstatistiek is ook te vinden op Statline van CBS. Daar zijn vanaf medio juni de voorlopige sterftecijfers van het afgelopen jaar beschikbaar en vanaf medio oktober de definitieve cijfers. Zie de cijfers in de uitgebreide lijst, of de sterftecijfers voor de hoofdgroepen

Regionale sterftecijfers

Bent u op zoek naar regionale gegevens over de sterfte aan kanker? De sterfte aan kanker per GGD-regio en per gemeente staat op Volksgezondheid en info, een website van het RIVM: www.vzinfo.nl/kanker/regionaal-sterfte

De sterfte per type nieuwvorming (kankersoort) per landsdeel, provincie, COROP-regio en gemeente is beschikbaar op Statline van CBS

Kans op kanker

De kans om kanker te krijgen (life time risk) in Nederland wordt op dit moment bijgewerkt voor de meest voorkomende kankersoorten. Deze gegevens zijn eind 2022 op aanvraag beschikbaar voor kanker algemeen (alle invasieve tumoren) en de meest voorkomende kankersoorten. U kunt dit excelbestand tzt opvragen bij gegevensaanvraag@iknl.nl.

Gegevens per ziekenhuis of regionaal oncologienetwerk

Zorgprofessionals en beleidsmedewerkers van ziekenhuizen en radiotherapeutische instituten vinden gegevens voor hun ziekenhuis en regionale oncologienetwerk op NKR Online 

Internationale vergelijking

Bekijk ook statistieken over kanker in Europa op ECIS, het European Cancer Information System. Daarin kunt u de cijfers van Nederland vergelijken met andere Europese landen. Vergelijk bijvoorbeeld de incidentie en sterfte tussen Europese landen. 

Of bekijk op de Global Cancer Observatory van de IARC de wereldwijde statistieken van kanker en predicties voor de toekomst.

De incidentie, prevalentie, sterfte en overleving van kanker in de Scandinavische landen is te zien in de applicatie van NordCan. 

Neem voor vragen contact op met woordvoerder Akke Albada, a.albada@iknl.nl, 06 18 41 86 67

Tien meest voorkomende kankersoorten (obv diagnosejaar 2021)

Incidentie van kanker in 2021 versus kankersterfte in 2020

Relatieve 5-jaarsoverleving kanker 1990 vs 2014

Aantal nieuwe kankerdiagnoses in coronajaar 2020 vergeleken met 2019