Uitleg NKR cijfers

Via NKR cijfers kunt u de incidentie, prevalentie, overleving en sterfte van elke kankersoort uitdraaien. U krijgt dan een tabel met cijfers en daaronder een grafiek te zien. Het totaal voor alle kankersoorten betreft alle invasieve kanker uitgezonderd basaalcelcarcinoom van de huid. Lees hieronder nadere uitleg en definities. 

Bron

De incidentie, prevalentie en overleving komen uit de Nederlandse Kankerregistratie beheerd door IKNL. Wilt u refereren naar onze cijfers? Gebruik dan volgende referentie:
Nederlandse Kankerregistratie (NKR), IKNL. Verkregen via iknl.nl/nkr-cijfers, op [datum].

De sterftecijfers komen uit de doodsoorzakenstatistiek van het Centraal bureau voor Statistiek (CBS). Deze is gebaseerd op de oorzaak van overlijden die door de arts is aangegeven. 

Incidentie

De incidentie is het aantal nieuwe diagnoses per jaar. De incidentie die op dit moment getoond wordt in NKR cijfers betreft gegevens zoals beschikbaar in de Nederlandse Kankerregistratie eind januari 2021. Cijfers van de laatste 2 jaren betreffen voorlopige gegevens. Daarom staat er een * bij de incidentiejaren 2019 en 2020.

De incidentie van het totaal van alle kankersoorten betreft het totaal van alle invasieve kanker, uitgezonderd basaalcelcarcinoom van de huid (een veel voorkomende vorm van huidkanker die vrijwel nooit levensbedreigend is). Bij het totaal van alle kankersoorten en bij het totaal van huidkanker is basaalcelcarcinoom niet meegeteld vanwege vergelijkbaarheid met eerdere jaren. Informatie over het aantal diagnoses basaalcelcarcinoom is wel beschikbaar in de NKR, zie rapport huidkanker in Nederland

Bij de incidentiecijfers is per patiënt per type kanker alleen de eerste invasieve maligniteit meegeteld. Dit is conform internationale afspraken om cijfers tussen landen te kunnen vergelijken. Cijfers van alle tumoren per patiënt zijn zo nodig op te vragen via een gegevensaanvraag. Niet-invasieve tumoren worden alleen getoond bij borstkanker en urologische tumoren. Voor de beschikbaarheid van gegevens over andere niet-invasieve tumoren kunt u informeren bij gegevensaanvraag@iknl.nl. Niet invasieve kanker wordt niet getoond behalve bij de borstkanker en kanker van de urinewegen. Bij totaal kanker wordt alleen invasieve kanker meegeteld.

Bij borstkanker wordt Ductaal Carcinoma In Situ (DCIS), een niet-invasieve vorm van borstkanker wel getoond en ook meegeteld bij van het totaal van borstkanker. Terwijl de invasieve borstkanker is ontdubbeld (alleen de eerste diagnose per patiënt telt mee), is dit bij DCIS niet gebeurd. Alle diagnoses DCIS tellen dus mee, ook als dit er meerdere per persoon zijn. 

Bij het totaal van kanker van de urinewegen wordt blaaskanker (Ta/Tis) en niet-invasieve nierbekken- en urineleiderkanker wel meegeteld. Bij het totaal van blaaskanker wordt Ta/Tis-T4 geteld. Terwijl de invasieve blaaskanker is ontdubbeld (alleen de eerste diagnose per patiënt telt mee), is dit bij niet-invasieve kanker van de urinewegen niet gebeurd. Alle diagnoses Ta/Tis en niet-invasieve kanker van de urinewegen tellen dus mee, ook als dit er meerdere per persoon zijn. 

De cijfers van thymomen geven een onverwacht beeld. Doordat de signalering van deze kankersoort een aantal jaren niet goed is verlopen, is er een dip in incidentie te zien in de jaren 2012-2014.

Bekijk de tumorindeling.

Eenheid

Als 'eenheid' kunt u bij incidentie kiezen tussen aantal, CR, ESR en WSR.

  • Aantal: (een indicatie van) hoeveel nieuwe diagnoses van een bepaald type kanker in een bepaalde periode en-/of regio gesteld worden.
  • CR (Crude Rate/ ruwe incidentie): het aantal nieuwe gevallen per 100.000 personen per jaar. Op NKR cijfers gaat het over het aantal nieuwe gevallen per 100.000 personen in de Nederlandse bevolking. De CR geeft een eerste indruk over het voorkomen van kanker in een bepaalde bevolking. Met de CR kun je de incidentie vergelijken over de tijd of tussen regio’s in Nederland. Zo kunnen we zien of kanker echt vaker/minder voorkomt of dat een stijging/daling van de ruwe incidentie (deels) veroorzaakt wordt door bevolkingsgroei/krimp.  
  • ESR (European Standardized Rate): het aantal nieuwe gevallen per 100.000 personen per jaar gecorrigeerd voor leeftijdsopbouw in de Europese bevolking. Omdat het ruwe incidentiecijfer (CR) doorgaans hoger uitvalt als in een bepaalde regio relatief veel ouderen wonen, is het gebruikelijk om het incidentiecijfer te standaardiseren voor de leeftijdsopbouw in de bevolking. Meestal wordt voor deze standaardisatie de Europese bevolkingsopbouw gebruikt (ESP, 1976), wat resulteert in de European Standardized Rate (ESR).
  • WSR (World Standardized Rate): is een minder vaak gebruikte maat in Europa. De reden hiervoor is dat de leeftijdsopbouw van de wereldbevolking ook in grote mate bepaald wordt door Azië en Afrika, waar de leeftijdsopbouw in grote mate verschilt van Europa. 

Update

Op 3 februari 2022 volgt een update met de incidentieprognose van 2021. 

Prevalentie

De prevalentie van kanker omvat alle mensen die nog in leven zijn op een bepaalde datum en bij wie ooit een vorm van kanker is vastgesteld. Standaard toont deze 5-jaarsprevalentie. Door in NKR cijfers op prevalentie te klikken, kunt u ook kiezen voor de 10-jaarsprevalentie of de 20-jaarsprevalentie. Dan toont dus het aantal mensen dat nog in leven is respectievelijk 10 of 20 jaar na de diagnose. 

Dit is dus een diverse groep die onder meer personen omvat die genezen zijn van hun ziekte en ook personen bij wie net de diagnose kanker is gesteld. Bijvoorbeeld de 5-jaarsprevalentie op datum 1 januari 2020 betreft alle nog in leven zijnde kankerpatiënten waarbij kanker is vastgesteld in de 5 jaar die hieraan vooraf zijn gegaan. De 10-jaarsprevalentie en 20-jaarsprevalentie omvatten de patiënten waarbij kanker is vastgesteld in respectievelijk de 10 jaar en 20 jaar voor 1 januari 2020.

Prevalentie kan worden getoond per geslacht en per leeftijdscategorie. Dit is de leeftijdscategorie op basis van de leeftijd van de patiënt op 1 januari van het jaar vanaf welke 5, 10 of 20 jaar terug wordt gekeken.  

Update

De prevalentie die op dit moment getoond wordt in NKR cijfers betreft de gegevens zoals beschikbaar in de NKR eind januari 2021. Deze cijfers worden op 3 februari 2022 geüpdatet. 

Overleving

Overleving is het percentage patiënten dat na een bepaald aantal jaren na diagnose nog in leven is. NKR cijfers presenteert de relatieve overleving. De relatieve overleving is de kans op overleving in een hypothetische wereld waarin geen andere doodsoorzaken bestaan. Deze correctie geeft een overlevingsgetal welke een benadering is voor de zogeheten kankerspecifieke overleving. In de overlevingscijfers zijn alle invasieve kankers meegenomen behalve de gegevens van kinderen jonger dan 18 jaar en gegevens van personen waarbij pas na overlijden bij obductie een tumor is ontdekt.

  • De 5-jaars relatieve overleving beschrijft het percentage patiënten met een ziekte dat in leven is, vijf jaar nadat de ziekte is gediagnosticeerd, gedeeld door het verwachte percentage in leven op basis van levensverwachting in de algemene bevolking met dezelfde leeftijd en geslacht.

De overleving is weer te geven per geslacht, per leeftijdsgroep bij diagnose en per periode van diagnose voor de meest recente 10 jaren, dat betreft de periode 2009-2018. Daarnaast is de overleving te bekijken per stadium bij diagnose (TNM-classificatie), hierbij worden de periodes van de verschillende TNM-edities aangehouden. De TNM-classificatie is namelijk regelmatig bijgewerkt. De periodes die te bekijken zijn: 

Voor patiënten jonger dan 18 jaar is de overleving in het algemeen beter. Voor vragen over incidentie, prevalentie en overleving bij kinderen met kanker kunt u contact opnemen via gegevensaanvraag@iknl.nl.

De data vanaf 1989 zijn landelijk dekkend, dat was de start van de Nederlandse Kankerregistratie. Overlevingscijfers van 1961 t/m 1988 zijn niet landelijk dekkend. De data van de jaren ‘60 en ‘70 hebben betrekking op een toenemend aantal ziekenhuizen in de regio Eindhoven. De data van de jaren ‘80 hebben betrekking op ziekenhuizen in het noordwesten en zuidoosten van Nederland. 

Kleine groepen

In verband met de betrouwbaarheid van de uitkomsten hebben we geen overleving berekend voor groepen van minder dan 50 patiënten. 

Bij de berekening van de overleving per stadium is geen leeftijdstandaardisatie toegepast.

Update

De overleving is bijgewerkt met de vitale status gegevens uit de Basisregistratie Personen (BRP, voorheen genoemd gemeentelijke basisadministratie) tot 31 december 2019. Deze gegevens worden medio zomer 2021 weer bijgewerkt. 

Sterfte

De sterfte aan kanker betreft het aantal patiënten dat in een bepaalde periode (meestal 1 jaar) overlijdt aan kanker. De sterftecijfers komen uit de doodsoorzakenstatistiek van het Centraal bureau voor Statistiek (CBS). Deze is gebaseerd op de oorzaak van overlijden die door de arts is aangegeven. De indeling van kankersoorten gebruikt door het CBS voor deze doodsoorzaakstatistiek is volgens ICD10.

Eenheid

Als 'eenheid' kunt u kiezen tussen aantal, CR, ESR en WSR.

  • CR (Crude Rate): het aantal sterfgevallen per 100.000 personen per jaar: het (ruwe) sterftecijfer. De CR wrodt gebruikt om de sterfte te kunnen volgen in de loop van de tijd of tussen regio's te vergelijken. 
  • ESR (European Standardized Rate): het aantal sterfgevallen per 100.000 personen per jaar gecorrigeerd voor de leeftijdsopbouw van de Europese bevolking. Omdat de CR doorgaans hoger zal uitvallen indien in een bepaalde regio relatief veel ouderen wonen, is het gebruikelijk om het sterftecijfer te standaardiseren voor de leeftijdsopbouw. Meestal wordt hiervoor de Europese bevolking gebruikt, wat resulteert in de European Standardized Rate (ESR).
  • WSR (World Standardized Rate): een minder vaak gebruikte maat in Europa. De reden hiervoor is dat de leeftijdsopbouw van de wereldbevolking ook in grote mate bepaald wordt door Azië en Afrika, waar de leeftijdsopbouw in grote mate verschilt van Europa.  

Update

De sterfte die op dit moment getoond wordt in NKR cijfers betreft gegevens zoals beschikbaar bij CBS per 18 december 2020. De sterftecijfers over 2020 zullen op 3 februari 2022 beschikbaar komen op deze website. 

Kans op kanker

De kans om kanker te krijgen (life time risk) in Nederland is op aanvraag beschikbaar voor kanker algemeen (alle invasieve tumoren) en voor elke kankersoort. U kunt dit excelbestand opvragen bij gegevensaanvraag@iknl.nl.