COVID-19 en kanker van de spijsverteringsorganen

Als gevolg van de COVID-19 pandemie is het aantal kankerdiagnoses van de spijverteringsorganen gedaald, met name tijdens de eerste golf door het stopzetten van het bevolkingsonderzoek darmkanker. Dit blijkt uit voorlopige cijfers van de Nederlandse Kankerregistratie op basis van voorlopige diagnoses in de landelijke pathologiedatabase PALGA.

In maart, april en mei 2020 was het aantal kankerdiagnoses van de spijsverteringsorganen ongeveer 20% lager in vergelijking met dezelfde maanden in de periode 2017-2019. Deze daling is vooral opgetreden bij slokdarm-, maag, en darmkanker. In het najaar is het aantal diagnoses weer toegenomen. 

Darmkanker

Onderstaande grafiek vergelijkt het aantal nieuwe patiënten met darmkanker per maand naar screeningsleeftijd met het verwachte aantal patiënten op basis van de trend van de jaren 2017-2019. Sinds 2016 is door de introductie van het bevolkingsonderzoek darmkanker een dalende trend te zien in het aantal nieuwe patiënten met darmkanker.

Het bevolkingsonderzoek darmkanker is 16 maart 2020 stopgezet. Omdat er een aantal weken zit tussen het uitsturen van de ontlastingstest en de diagnose darmkanker, is dit effect niet direct zichtbaar in de cijfers. In maart en april 2020 is de mate van daling in het aantal diagnoses dan ook redelijk gelijk tussen de screeningspopulatie (55-75 jarigen) en de niet-screeningspopulatie. Vanaf mei is het verschil tussen het werkelijk aantal kankerdiagnoses en het verwachte aantal diagnoses per maand in de screeningspopulatie groter dan in de niet-screeningspopulatie. Vanaf 10 mei 2020 startte het bevolkingsonderzoek darmkanker weer gefaseerd op. Dit heeft ertoe geleid dat het aantal diagnoses vanaf juli 2020 in de screeningspopulatie weer toegenomen is. Vanaf het najaar is het aantal diagnoses hoger dan het verwacht aantal diagnoses in deze groep. Dit betekent dat er een inhaalslag is opgetreden. In mei 2021 ligt het aantal diagnoses weer nagenoeg gelijk aan het verwacht aantal diagnoses in deze maand. Voor de niet-screeningspopulatie was dit al het geval vanaf juni 2020.

Stadiumverdeling darmkanker: daling in laag stadium

Tijdens de eerste coronagolf nam het absolute aantal darmkankerdiagnoses bij alle stadia af. De daling is het grootst bij patiënten met een stadium I tumor. Dat blijkt uit een analyse naar het stadium bij diagnose van cijfers van 26 ziekenhuizen die samen ongeveer een derde van de landelijke populatie omvatten. De cijfers over de stadiumverdeling van darmkanker zijn beschikbaar tot en met november 2020.

Onderstaande grafiek laat per stadium het aantal nieuwe patiënten zien in de periode januari 2020 t/m november 2020 ten opzichte van het verwachte aantal patiënten op basis van de trend van de jaren 2017-2019.

Voor alle stadia is het verschil tussen het werkelijk aantal diagnoses en het verwachte aantal diagnoses het grootst in april. Dit verschil is het grootst bij patiënten met een stadium I tumor, namelijk een daling van bijna 60%. Dit is voornamelijk ten gevolge van de tijdelijke stopzetting van het bevolkingsonderzoek, omdat dat het stadium is dat het meest bij het bevolkingsonderzoek darmkanker wordt gevonden.

Het aantal patiënten met een stadium IV tumor ligt na april al weer nagenoeg gelijk aan het verwacht aantal patiënten, waarschijnlijk omdat de meeste patiënten met een stadium IV-tumor klachten krijgen waarmee ze naar de huisarts gaan. Voor de andere stadia zien we dat in de zomer het werkelijk aantal patiënten weer in de lijn der verwachting ligt.     

Slokdarm- en maagkanker

In de maanden maart en april 2020, tijdens de eerste coronagolf, was er een daling te zien van het aantal diagnoses van slokdarm- en maagkanker ten opzichte van dezelfde maanden in 2017-2019, het aantal lag toen 20% onder het gemiddelde. In de maanden daarna trad herstel op. In de tweede en derde coronagolf lijkt er geen daling in het aantal diagnoses te zijn. 


HPB-tumoren

Er lijkt geen sprake van een daling van het aantal diagnoses van (primaire) HPB-tumoren in maart-april 2020, tijdens de eerste coronagolf. In de zomermaanden  van 2020 was de incidentie van HPB-tumoren iets lager dan gebruikelijk. Dit kan veroorzaakt zijn door late gevolgen van de eerste COVID-19-uitbraak of een combinatie met andere factoren (registratie-artefact). De gevolgen van COVID-19 worden pas beter interpreteerbaar wanneer de definitieve registratie heeft plaatsgevonden door de NKR.

Monitoren

IKNL monitort de gevolgen van de COVID-19 crisis op de kankerzorg en bericht hierover op de webpagina www.iknl.nl/covid-19

  • Lees ook de eerdere update over het aantal diagnoses darmkanker tijdens de COVID-19-pandemie.