Gevolgen van prostaatkanker

Na de behandeling van prostaatkanker kunnen patiënten late gevolgen ervaren, zoals blijvende seksuele dysfunctie en urine-incontinentie, vermoeidheid en problemen met geheugen en concentratie. Waar iemand last van krijgt, is moeilijk te zeggen. Dat kan voor iedere patiënt anders zijn.

Hieronder is weergegeven hoeveel procent van de mannen die behandeld zijn vanwege prostaatkanker bepaalde gevolgen ervaren. De behandeling is afhankelijk van het stadium van de kanker en in de meeste gevallen bestaat de behandeling voor gelokaliseerde prostaatkanker uit een prostatectomie, actieve observatie, bestraling of bestraling in combinatie met hormonale therapie.

Vermoeidheid en belemmeringen in functioneren

Vermoeidheidsklachten wordt door circa een op de vijf mannen die leven met of na prostaatkanker ervaren. Bijna een op de tien mannen die leven met of na prostaatkanker ervaart problemen in zijn sociale leven en/of cognitieve problemen (problemen met denken, zoals iets onthouden of je aandacht erbij houden). Ongeveer een op de zes mannen die leven met of na prostaatkanker ervaart problemen in de dagelijkse bezigheden, zoals (vrijwilligers)werk en hobby’s. Wanneer we dezelfde vragen voorleggen aan een groep mannen die geen kanker heeft gehad, dan zien we dat zij minder vaak last hebben van vermoeidheidsklachten en minder problemen ervaren in het sociaal, cognitief en dagelijks functioneren.

Intimiteit en seksualiteit

Ook op het gebied van intimiteit en seksualiteit worden gevolgen gerapporteerd. Een op de drie mannen die leven met of na prostaatkanker geeft aan geen zin in seks te hebben. Wanneer we dezelfde vraag stellen aan mannen van dezelfde leeftijd die geen kanker hebben gehad, geeft ongeveer 17% aan geen zin in seks te hebben. Van de mannen die leven met of na prostaatkanker die wel seks heeft, ervaart iets meer dan een op de zes mannen geen plezier in seks. Terwijl vrijwel alle mannen die geen kanker hebben gehad en wel seks hebben, wel plezier ervaren. Zes op de tien (ex)patiënten rapporteert ook erectieproblemen. Wanneer we dezelfde vraag stellen aan mannen van dezelfde leeftijd die geen kanker hebben gehad, geeft ongeveer een op de drie mannen aan erectieproblemen te hebben.  

Gevolgen naar tijd sinds diagnose

De gevolgen worden in het algemeen het vaakst ervaren in de eerste twee jaar na diagnose. Een aantal mannen die leven met of na prostaatkanker blijft langer klachten houden. Zo ervaart bijvoorbeeld meer dan 20% van de mannen die leven met of na prostaatkanker 4 tot 6 jaar na de diagnose vermoeidheidsklachten en verminderde zin in seks. Meer dan de helft van de mannen die leven met of na prostaatkanker ervaart 4 tot 6 jaar na de diagnose erectieproblemen.

Gevolgen naar type behandeling

Welke behandeling iemand heeft gehad, is van invloed op de gevolgen. Maar, je kunt nooit vooraf met zekerheid zeggen óf iemand ook daadwerkelijk last gaat krijgen. De combinatie van bestraling en hormonale therapie lijkt bij meer mannen die leven met of na prostaatkanker voor vermoeidheidsklachten en verminderde zin in seks te leiden dan de andere behandelingen. Erectieproblemen daarentegen lijken het vaakst ervaren door mannen die leven na prostaatkanker die een prostatectomie hebben ondergaan.

Data uit PROFIEL

Bovenstaande gegevens over gevolgen van prostaatkanker komen uit de database PROFIEL in het kader van de studie ProZIB. In onderstaande tabel staan die kenmerken van de mannen die leven met of na prostaatkanker die de vragenlijst hebben ingevuld. De gemiddelde leeftijd van de mannen zonder kanker die de vragenlijst hebben ingevuld is 70.4 jaar (SD = 7.5 jaar).

Gevorderde vs gelokaliseerde prostaatkanker

In de studie ProZIB is ook de kwaliteit van leven van mannen met gevorderde prostaatkanker (stadium IV) vergeleken met die van mannen met gelokaliseerde prostaatkanker (stadium I tot en met III). Patiënten met stadium-IV-prostaatkanker ( lymfekliermetastasen/metastasen op afstand) scoren significant lager op lichamelijk, emotioneel en sociaal functioneren, en hebben meer moeite met het dagelijks functioneren (rol functioneren). Ook ervaren zij meer vermoeidheid dan de patiënten met gelokaliseerde ziekte. Aangezien mannen met gevorderde ziekte doorgaans langdurig behandeld worden, is aandacht voor de effecten van de behandeling belangrijk.

Daarnaast zijn resultaten over prostaatkanker ook opgeomen in het rapport Kankerzorg in beeld: over leven met en na kanker.

Signaleren, bespreken en verwijzen bij klachten

Na het signaleren en bespreken van klachten door de ziekte of behandeling kunt u als zorgprofessional doorverwijzen naar ondersteunende zorg. Vind aanbieders van passende zorg in de regio op Verwijsgids Kanker, de landelijk dekkende sociale kaart voor aanvullende zorg en begeleiding bij kanker op ieder moment na diagnose. In de Verwijsgids Kanker staan gegevens van zorgverleners, instellingen en patiëntenorganisaties. Zoek op postcode zorg dichtbij. 


Voor patiënten en naasten is de Verwijsgids Kanker opgenomen op Kanker.nl, het platform met alle informatie over kanker bij elkaar. 

Contact

Bent u zorgprofessional en wilt u meer informatie over de gevolgen van prostaatkanker, neem dan contact op met dr. Katja Aben, senior onderzoeker.

Voor vragen over PROFIEL en de verzameling van kwaliteit van leven data kunt u contact opnemen met drs. Nicole Horevoorts, onderzoeker, 088 234 6811