foto zorgverlener oudere patient

Kwaliteit van leven en symptoomlast bij gevorderde kanker in laatste levensjaar

De kwaliteit van leven van mensen met gevorderde kanker neemt vanaf 9 maanden voor overlijden al af, in het bijzonder in de laatste drie levensmaanden. Dat concluderen Moyke Versluis (IKNL) en collega’s van o.a. IKNL en diverse ziekenhuizen op basis van data uit de eQuiPe-studie gekoppeld aan data uit de Nederlandse Kankerregistratie. Continuïteit van zorg en psychosociale ondersteuning door zorgverleners lijken hierin van invloed te zijn, naast de fysieke aspecten rondom palliatieve zorg, zoals het verminderen van symptoomlast.

Studie-opzet: eQuiPe-vragenlijsten gekoppeld met klinische data uit NKR 

Versluis en collega’s onderzochten de veranderingen in kwaliteit van leven en symptoomlast onder mensen met gevorderde kanker aan de hand van vragenlijsten die onderdeel zijn van de eQuiPe-studie. Deelnemers ontvingen een baseline-vragenlijst op moment van inclusie in de eQuiPe-studie, waarbij ook sociaal-demografische kenmerken worden uitgevraagd. Deelnemers vulden vervolgens iedere drie maanden opnieuw een vragenlijst in tot aan het moment van overlijden of wanneer ze besloten niet meer mee te doen aan de studie. Door koppeling van de eQuiPe-database aan de NKR, konden onderzoekers klinische data zoals tumortype en datum van overlijden koppelen aan de vragenlijsten. 762 patiënten deden mee, met een gemiddelde leeftijd van 66 jaar, 52% was man. De meest voorkomende tumorsoorten waren longkanker (29%), darmkanker (20%) en borstkanker (13%). Versluis en collega’s analyseerden het verloop van kwaliteit van leven en de symptoomlast van deelnemers met een mixed effect regression model.

Kwaliteit van leven neemt af, symptoomlast neemt toe

Versluis en collega’s zagen dat de kwaliteit van leven van mensen met gevorderde kanker al af begon te nemen bij negen maanden voor overlijden, waarbij de sterkste daling te zien is in de laatste drie maanden voor overlijden. De daling in kwaliteit van leven was sterker onder patiënten met 2 of meer comorbiditeiten ten opzichte van patiënten zonder comorbiditeiten. Ook patiënten die een slechte continuïteit van zorg rapporteerden ervaarden een sterkere daling van kwaliteit van leven dan patiënten die een goede continuïteit van zorg ervaarden. De symptoomlast van vermoeidheid, benauwdheid, verlies van eetlust en constipatie, nam over tijd toe. Ook de symptoomlast nam het sterkst toe in de laatste drie maanden voor overlijden. Patiënten die tevreden waren met de zorg die zijn ontvingen rapporteerden een minder sterke daling in hun emotioneel functioneren dan patiënten die minder tevreden waren over de ontvangen zorg.

Palliatieve zorg gaat om meer dan fysieke zorg

Dit onderzoek benadrukt het belang van vroegtijdige integratie van palliatieve zorg en het continu meten van de symptoomlast van patiënten, aldus de onderzoekers. Ook noemen ze verbetering van de continuïteit van zorg in de oncologie noodzakelijk, o.a. omdat dit bijdraagt aan een betere kwaliteit van leven van patiënten met gevorderde kanker. Daarnaast wijzen Versluis en collega’s op de associatie tussen beter emotioneel functioneren van patiënten en hogere tevredenheid van zorg, die doet vermoeden dat patiënten baat hebben bij psychologische ondersteuning van hun zorgverleners om beter om te gaan met beslissingen rondom het levenseinde. Versluis: ‘Dit onderzoek geeft aan dat palliatieve zorg niet alleen draait om fysieke zorg; de samenwerking tussen verschillende zorgverleners om de patiënt heen en de psychologische ondersteuning vanuit de zorgverlener spelen ook een grote rol bij het verbeteren van de kwaliteit van leven in het laatste levensjaar van mensen met kanker.’

Meer informatie

Neem contact op met Moyke Versluis, onderzoeker, of lees het volledige artikel:

Gerelateerde projecten

eQuiPe-studie: onderzoek naar de ervaren kwaliteit van leven en zorg van patiënten met gevorderde kanker en hun naasten

Palliatieve zorg wordt steeds belangrijker door het stijgend aantal patiënten met een ongeneeslijke ziekte, zoals uitgezaaide kanker. Tijdige inzet van palliatieve zorg draagt bij aan betere kwaliteit van leven van patiënten met gevorderde kanker én hun naasten. Eerder onderzoek laat zien dat patiënten en naasten de huidige palliatieve zorg in Nederland ‘suboptimaal’ vinden.

lees verder
Medewerkers

Natasja Raijmakers

Natasja Raijmakers

senior onderzoeker palliatieve zorg

lees verder
Gerelateerd nieuws

Voorkom niet-passende zorg door vroegtijdige inzet gespecialiseerde palliatieve zorg

Arts meet bloeddruk op bij patiënt Een aanzienlijk aantal patiënten met levensbedreigende ziekten zoals kanker ontvangt potentieel niet-passende zorg in de laatste 30 dagen van het leven, zoals spoedeisende hulp-bezoeken, ziekenhuis- of IC-opnames of overlijden in het ziekenhuis. Dit blijkt uit een onderzoek van Manon Boddaert en collega’s, waarover onlangs gepubliceerd werd in het special issue ‘Palliative Care for Patients with Cancer’ van Cancers. Het verbeteren van de kwaliteit van zorg aan het einde van het leven is een prioriteit voor patiënten en hun families en voor de volksgezondheid.  De onderzoekers onderstrepen het belang van vroegtijdige inzet van gespecialiseerde palliatieve zorg in complexe sitaties als integraal onderdeel van de reguliere zorg. lees verder

Verandering in emotioneel functioneren naasten van patiënten met gevorderde kanker in laatste levensjaar

vrouw met hoofddoek leunt op schouder van dochter met krulharen

Het emotioneel functioneren van naasten van patiënten met gevorderde kanker in hun laatste levensjaar neemt in die tijd significant af, blijkt uit onderzoek van Laurien Ham (IKNL/PZNL) en collega’s van IKNL en diverse ziekenhuizen. Op basis van data uit de eQuiPe-studie onderzochten Ham en collega’s het verloop van het emotioneel functioneren van naasten en welke factoren daarop van invloed waren. Het soort relatie tussen patiënt en naaste, slaapproblemen van de patiënt en ervaren continuïteit van zorg bleken gerelateerd te zijn aan het beloop van emotioneel functioneren.

lees verder