Beperkte invloed coronacrisis op totaal aantal kankerbehandelingen in 2020

Begin 2020 werd het aantal behandelingen voor kankerpatiënten sterk beïnvloed door de eerste golf van de corona-epidemie. Over het gehele jaar genomen was het aantal systemische behandelingen (hormonale therapie, chemotherapie, immunotherapie) vergelijkbaar met 2019. Het aantal operaties was zeven procent lager dan in 2019, deze daling is in lijn met de daling in 2020 van het aantal diagnoses van tumoren die voor een operatie in aanmerking komen. Het aantal patiënten behandeld met radiotherapie was in 2020 enkele procenten lager dan in 2019. De cijfers geven geen aanleiding om te veronderstellen dat kankerpatiënten in 2020 ‘te weinig’ behandelingen hebben gehad.

Of door uitstel van behandelingen patiënten ‘te laat’ zijn behandeld valt met deze gegevens niet te bepalen. Deze resultaten brengen DHD en het Integraal Kankercentrum Nederland (IKNL) op basis van de Nederlandse Kankerregistratie (NKR) en de Landelijke Basisregistratie Ziekenhuiszorg (LBZ).

De daling van het totale aantal kankerdiagnoses in 2020 ten opzichte van 2019 bleef ondanks een sterke daling in voorjaar 2020 uiteindelijk beperkt tot slechts drie procent. In 2021 ligt het aantal diagnoses weer hoger dan voorgaande jaren en zien we een inhaalslag, zie iknl.nl/covid-19. In lijn met dit hogere aantal diagnoses zal naar verwachting het aantal behandelingen (met name het aantal operaties) in 2021 ook weer stijgen.

Daling in operaties

Door de coronacrisis was er in voorjaar 2020 een grote daling in kankerdiagnoses en operatieve ingrepen bij kankerpatiënten. Het aantal kankerdiagnoses daalde met een kwart, waarna in het najaar en in de eerste maanden van 2021 een inhaalslag volgde[i]. In veel gevallen volgt op een nieuwe diagnose kanker een operatie en daardoor daalde ook het aantal operaties. Daarnaast werden operaties tijdelijk uitgesteld, waardoor het aantal kankergerelateerde operatieve verrichtingen halveerde in het voorjaar van 2020. De inhaalslag in het aantal diagnoses werd gevolgd door een inhaalslag in het aantal operaties en aan het einde van het jaar was de daling in het aantal operaties in 2020 in lijn met de daling van het aantal nieuwe diagnoses in 2020. Bij radiotherapie was er ook een kleine daling, maar die was pas later in het jaar zichtbaar omdat in een aanzienlijk deel van de gevallen radiotherapie wordt gegeven na een operatie. Minder operaties leiden daardoor tot minder behandelingen met radiotherapie een aantal weken/maanden later.

Bij de systeembehandelingen zijn veel minder grote effecten waarneembaar. Chemo- en immunotherapie laten een kleine daling zien in het voorjaar, maar er is al snel een herstel naar de situatie voor de corona-epidemie. Bij hormonale therapie is geen duidelijk effect van de coronacrisis te zien in de aantallen.  

Onderstaande figuur laat het aantal behandelde patiënten per week zien. De figuur geeft het totale aantal kankerbehandelingen bij zowel nieuw gediagnosticeerde patiënten, patiënten met terugkeer van de tumor, alsook patiënten die al langere tijd onder behandeling zijn voor (uitgezaaide) kanker. De daling in week 51 en 52 wordt met name veroorzaakt door de kerstvakantie en is vergelijkbaar met eerdere jaren.

Veranderde protocollen

In veel gevallen zijn er door de medische beroepsgroepen gewijzigde behandelprotocollen opgesteld. Het advies was om het gebruik van chemotherapie waar mogelijk te beperken, omdat chemotherapie kan zorgen voor een verminderde afweer bij de patiënt. Veel veranderingen in deze protocollen, zoals een daling van het aantal kuren chemotherapie of een lagere dosis werden op de individuele patiënt afgestemd en zijn niet zichtbaar in de cijfers. Ook voor immunotherapie, hormoontherapie en radiotherapie kan het zijn dat door aangepaste protocollen de dosering of het aantal giften/fracties anders is geweest dan voor de coronacrisis.

categorie: COVID-19
Gerelateerd

Impact van de COVID-19 uitbraak op de blaaskankerzorg

De COVID-19 uitbraak in 2020 heeft in Nederland geleid tot een afname in aantal blaaskanker diagnoses met als ‘dieptepunt’ bijna 30% minder diagnoses in mei 2020. Deze afname in diagnoses is het sterkst onder ouderen en betreft vaker niet-invasieve tumoren. De behandeling van patiënten met blaaskanker lijkt tijdens de eerste golf grotendeels ongewijzigd te zijn. Alleen chemotherapie, zowel in de neo-adjuvante setting als bij patiënten met gemetastaseerde ziekte, werd wat minder vaak toegepast in vergelijking met eerdere jaren.

lees verder

Borstkankerzorg tijdens eerste coronagolf: minder diagnoses, verschuiving in behandeling

Verschuiving van borstkankerbehandeling tijdens eerste coronagolf

Gedurende de eerste coronagolf werden er ruim éénderde minder borstkankerdiagnoses gesteld. Ook kregen meer vrouwen een andere behandeling aangeboden, om daarmee de druk op de zorg te ontlasten. Dat blijkt uit een studie naar de impact van de coronapandemie op diagnostiek, stadiumverdeling en initiële behandeling bij borstkankerpatiënten van Anouk Eijkelboom (IKNL) en collega’s. De studie, gepubliceerd in het Journal of Hematology Oncology, is de eerste die op basis van de Nederlandse Kankerregistratie inzichtelijk maakt wat het effect is van COVID-19 op de behandeling van kankerpatiënten. 

lees verder