Verschuiving in risicofactoren: vaker leverkanker gerelateerd aan leefstijlgerelateerde leverziekte
Toenemende incidentie leverkanker in Nederland
Leverkanker, specifiek hepatocellulair carcinoom (HCC), komt weinig voor in Nederland. Jaarlijks krijgen ongeveer 750 mensen in Nederland een diagnose HCC. Maar de incidentie van HCC nam de afgelopen jaren toe. Ook leeftijdsgestandaardiseerde incidentie nam toe met 2,3% per jaar tussen 2014 en 2022, bleek uit het Nederlandse onderzoek op basis van data uit de NKR. De incidentie van HCC gerelateerd aan MASLD steeg het hardst, met 8,3% per jaar.
Overeenkomst in de verschuiving van risicofactoren voor leverkanker
Onderzoek op basis van diverse internationale gegevensbronnen laat eveneens zien dat tussen 1990 en 2021 het voorkomen van metabole risicofactoren (waaronder MASLD, obesitas en diabetes type 2) wereldwijd het meest steeg. Het voorkomen van infectieziekten (vooral hepatitis B en C) en andere leefstijlgerelateerde factoren (alcoholgebruik, rookgedrag en blootstelling aan aflatoxine B1*) nam juist af over deze periode.
Hepatitis belangrijkste risicofactor voor leverkanker wereldwijd
Maar infectieziekten zijn wereldwijd nog steeds de belangrijkste risicofactor voor HCC, goed voor ongeveer 66% van de HCC-gevallen. Alcoholgebruik, rookgedrag en blootstelling aan aflatoxine B1 zijn samen verantwoordelijk voor zo’n 22% van de wereldwijde HCC-gevallen en metabole risicofactoren gerelateerd aan leefstijl voor ongeveer 20% van de HCC-diagnoses. In West-Europa is overmatig alcoholgebruik de belangrijkste risicofactor voor HCC, verantwoordelijk voor naar schatting een kwart van alle gevallen in deze regio. De Nederlandse studie met NKR-gegevens bevat informatie over risicofactoren en bevestigt deze bevinding: ook in Nederland blijft alcoholgebruik de belangrijkste risicofactor voor HCC.
Verbeteringen in diagnostiek en behandeling nog weinig effect op overleving
De Nederlandse studie geeft ook inzicht in de prognose van patiënten met HCC. Ondanks verbeteringen in de diagnostiek en behandeling van HCC, blijft de overleving beperkt. Vijf jaar na diagnose is minder dan 20% van de patiënten nog in leven. De prognose is voornamelijk afhankelijk van het stadium van de ziekte bij diagnose en of een patiënt fit genoeg is om een behandeling met genezing als doel te ondergaan. Daarnaast bleek uit de Nederlandse studie dat patiënten met HCC gerelateerd aan alcoholgebruik een slechtere overleving hadden dan patiënten met HCC gerelateerd aan MASLD.
Meer aandacht nodig voor obesitas, diabetes en MASLD in Nederland
De onderzoeken laten zien dat leefstijlgerelateerde risicofactoren als obesitas en diabetes type 2 een steeds belangrijkere oorzaak zijn van HCC, wereldwijd maar ook in Nederland. Dat betekent dat er naast aandacht voor alcoholgerelateerde leverziekte ook meer aandacht moet zijn voor leverziekte veroorzaakt door metabole risicofactoren. De resultaten onderschrijven ook de aanhoudende noodzaak voor gerichte preventie. Met oog op de beperkte overleving benadrukken de onderzoekers het belang van verbeterde surveillance van risicogroepen en tijdige opsporing van leverkanker. Zo kunnen mogelijk meer patiënten in aanmerking komen voor een behandeling met genezing als doel.
Meer informatie
Voor meer informatie over deze onderzoeken neem contact op met Lydia van der Geest, senior onderzoeker. Vraag de volledige wetenschappelijke artikelen op via bibliotheek@iknl.nl of bekijk ze online:
- Van Son KC, Eekhout KMA, De Vos-Geelen J, Klümpen H-J, Tjwa ETTL, De Bruijne J, et al. Increasing incidence and changing trends in etiology & survival rates in HCC in a European cohort. JHEP Reports. 2026 Oct;8(10)
- Li P, Ding Z, Feng Y, Ren X, Wei Y, Xia C, et al. Global, regional, and national burden of hepatocellular carcinoma and contribution of nine modifiable risk factors across 185 countries/territories in 2022. Science Bulletin. 2026 Feb;71(4):838–49. doi:10.1016/j.scib.2025.12.022
